Η βιοανάδραση είναι μια μη επεμβατική ψυχοφυσιολογική μέθοδος εκπαίδευσης, που επιτρέπει στο άτομο να αναγνωρίζει και να ρυθμίζει τις σωματικές του λειτουργίες μέσω της άμεσης πληροφόρησης των φυσιολογικών του σημάτων. Με τη χρήση εξειδικευμένων αισθητήρων καταγράφονται παράμετροι όπως ο καρδιακός ρυθμός (HRV), η ηλεκτροδερμική αγωγιμότητα (EDA), η αναπνοή και η μυϊκή τάση (EMG). Τα δεδομένα μετατρέπονται σε οπτικοακουστικά ερεθίσματα, παρέχοντας στο άτομο τη δυνατότητα να εκπαιδεύει το νευροφυσιολογικό του σύστημα να λειτουργεί σε κατάσταση ισορροπίας.

Η μέθοδος εφαρμόζεται αποτελεσματικά σε περιπτώσεις:

— άγχους, ψυχοσωματικών εκδηλώσεων και χρόνιας κόπωσης,

— πονοκεφάλων, υπέρτασης και διαταραχών ύπνου,

— βελτιστοποίησης συγκέντρωσης, αντοχής και συναισθηματικής σταθερότητας.

Κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης, ο εγκέφαλος και το σώμα μαθαίνουν να συνεργάζονται μέσω αμφίδρομης νευροενδοκρινικής ρύθμισης, μειώνοντας τη συμπαθητική υπερδραστηριότητα (fight-or-flight response) και ενισχύοντας την παρασυμπαθητική λειτουργία. Η διαδικασία αυτή οδηγεί σε αύξηση της μεταβλητότητας καρδιακού ρυθμού (HRV), δείκτη ανθεκτικότητας του αυτόνομου νευρικού συστήματος, και σε βελτιωμένη ψυχοφυσιολογική προσαρμογή.

Η βιοανάδραση δεν αποτελεί απλή τεχνική χαλάρωσης, αλλά ένα επιστημονικά δομημένο εκπαιδευτικό πρωτόκολλο, το οποίο αναπτύσσει τη συνειδητή αυτορρύθμιση του οργανισμού. Μέσω της συνεχούς επανατροφοδότησης, το άτομο ανακτά τη φυσική του ομοιόσταση και αποκτά έναν ουσιαστικό έλεγχο επί των ψυχοσωματικών του αντιδράσεων — μια ισορροπία ανάμεσα στη βιολογία, τη συνείδηση και τη ρύθμιση του νου.

Κάθε άτομο μπορεί κατά βούληση, να επηρεάσει κάθε φυσιολογική του λειτουργία που μπορεί να γίνει αντιληπτή. Η βιοανάδραση βασίζεται λοιπόν στην ικανότητα του ανθρώπου να αλλάξει, μέσω διαδικασιών μάθησης, σωματικές λειτουργίες. Οι περισσότερες θεραπευτικές μέθοδοι επιφέρουν πέρα από τον επιθυμητό στόχο και αλλαγές που δεν ήταν επιθυμητές ή αναγκαίες για την θεραπεία (Rief, Birbaumer2010).

Η βιοανάδραση είναι μια επιστημονικά τεκμηριωμένη μέθοδος που χρησιμοποιείται ακριβώς στη διαχωριστική γραμμή μεταξύ ψυχής και σώματος και αξιοποιεί την συσχέτιση σωματικών και ψυχικών λειτουργιών. Μέσω ειδικών ηλεκτρονικών συσκευών και αισθητήρων γίνεται συνεχής επανατροφοδότηση με οπτική ή ακουστική μορφή των υποσυνειδήτων φυσιολογικών λειτουργιών που επιδέχονται εξάσκησης (π.χ., μυϊκή ένταση, επιδερμική ηλεκτροαγωγιμότητα, καρδιοσυχνότητα, εγκεφαλικά κύματα, αναπνοή, θερμοκρασία κ.α.).

Η βιοανάδραση (biofeedback) αποτελεί λοιπόν ένα μέσω μάθησης της σωματικής αντίληψης/αίσθησης, του αυτοελέγχου και της αυτοίασης. Αντιμετωπίζει ψυχικές, ψυχοσωματικές και σωματικές δυσλειτουργίες. Βασική υπόθεση αποτελεί η θέση, ότι η προς αντιμετώπιση δυσλειτουργία δημιουργήθηκε και συντηρείται από έναν λανθασμένο συντονισμό του νευρικού συστήματος. Με την συστηματική εξάσκηση ανακτάται πάλι ο αυτοέλεγχος των φυσιολογικών/βιολογικών λειτουργιών.

Δεν υπάρχει σχεδόν καμία ενόχληση που να σχετίζεται με ψυχική δυσλειτουργία και να μην έχει θετική επίδραση από την βιοανάδραση (biofeedback).

Η βιοανάδραση προσφέρει μια πληθώρα πιθανών εφαρμογών στην ιατρική, τη θεραπεία και την προσωπική ανάπτυξη. Οι διαδικασίες ανάδρασης/ανατροφοδότησης των φυσιολογικών αλλαγών μέσω οθόνης, οδηγεί στο να μάθει το άτομο ξανά, τη σχέση που έχει με το σώμα του και να αναγνωρίσει και να κατανοήσει τη συσχέτιση ανάμεσα στο νου και το σώμα.

Η βιοανάδραση αποτελεί μια αναγνωρισμένη διαδικασία.

Η βιοανάδραση είναι μια διεθνώς αναγνωρισμένη μέθοδος της κλινικής ψυχολογίας, της ψυχοθεραπείας και της ιατρικής. Η αποτελεσματικότητα της βιοανάδρασης αποδεικνύεται από πολλές μελέτες. Οι κλασσικές μέθοδοι βιοανάδρασης αναπτύχθηκαν στη δεκαετία του 50 και 70 στις ΗΠΑ. Πλέον στηρίζονται από ηλεκτρονικά και σύγχρονα εξειδικευμένα λογισμικά.

Τομείς εφαρμογής της βιοανάδρασης (biofeedback)

Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω η βιοανάδραση έχει ένα εξαιρετικά ευρύ φάσμα εφαρμογής. Οι τομείς αυτοί είναι:

– Ψυχολογία και ψυχοθεραπεία, Διάγνωση, Φοβίες, Κρίσεις πανικού, Διαχείριση του Στρες (Stress Management), Απόσπαση/διάσπαση της προσοχής, Κατάθλιψη, Άσκηση αναπνοής, Νοητική εξάσκηση
– Νευρολογικά συμπτώματα, Εγκεφαλικό, Κρίσεις επιληψίας, Πάρεση
– Σύνδρομο πόνου/θεραπεία πόνου, Χρόνια μυϊκά πιασίματα, Χρόνιος πόνος μέσης, Τρίξιμο δοντιών, Ημικρανία, Πονοκέφαλος τύπου τάσης
– Ψυχοσωματικές ενοχλήσεις
– Αύξηση της απόδοσης ( άθληση, επάγγελμα, προσωπικά)
– Coaching

Ενδεικτικά στις παρακάτω δυσλειτουργίες η βιοανάδραση μπορεί να προσφέρει αρκετά καλά αποτελέσματα σύμφωνα με τους Martin & Rief:

1. Συναισθηματικές/βιοθυμικές διαταραχές
   2. Φοβικές διαταραχές
   3. Μετατραυματικές διαταραχές
   4. Σωματόμορφες διαταραχές και σωματικές ενοχλήσεις, χωρίς επαρκή ιατρική επεξήγηση
   5. Διατροφικές διαταραχές
   6. Διαταραχές ύπνου
   7. Σεξουαλικές δυσλειτουργίες
   8. Ψυχικοί και κοινωνικοί παράγοντες σε σωματικές ασθένειες (ημικρανία, πονοκέφαλος τύπου τάσης, υπερτονία, χρόνιος πόνος της μέσης, πόνος προσώπου, άσθμα και πνευμονικές παθήσεις, ρευματοπάθεια, μυϊκή πόνοι, ακράτεια)
   9. Διαταραχές προσωπικότητας
   10. Εγκεφαλικές/οργανικές δυσλειτουργίες ( επιληψία, πάρεση μετά από εγκεφαλικό ή άλλη εγκεφαλική πάθηση)
   11. Εξάρτηση και κατάχρηση ουσιών
   12. Σχιζοφρένεια
   13. Ψυχικοί και κοινωνικοί παράγοντες μείωσης της νοημοσύνης (Martin, Rief 2008)
   14. Υπέρταση
   15. Τρίξιμο δοντιών
   16. Προβλήματα αιμάτωσης (Mb.Raynaud)
   17. Μυϊκά πιασίματα

Εκπαίδευση στην θεραπεία βιοανάδρασης

Η θεραπεία βιοανάδρασης εφαρμόζεται στο εξωτερικό μόνο από άτομα εκπαιδευμένα από επίσημες εταιρείες Βιοανάδρασης. Τον τίτλο του Θεραπευτή Βιοανάδρασης δικαιούται να φέρει μόνο ιατρός ή ψυχολόγος με εκπαίδευση στην κλινική ψυχολογία ή στην ψυχοθεραπεία.